TDK Güncel Türkçe Sözlük ve Kubbealtı Lugatı’ndaki Musiki Terimlerinin Tarif ve Şevahit Açısından Değerlendirilmesi
Sayı / OnlineFirst
Sayı / 2
Yıl / Sayı
2026 / 2
DOI
https://doi.org/10.65552/orun.2026.2.003
Anahtar Kelimeler
Türk musikisi, sözlük bilimi, tarif, fasıl, şevahit, makam
Yazar/lar
Ali CANÇELİK1
1 Doç. Dr., Kocaeli Üniversitesi, İlahiyat Fakültesi, İslam Tarihi ve Sanatları, Kocaeli, Türkiye, [email protected]
Öz
Sözlükler, bir dilin söz varlığını korumanın yanı sıra toplumun kültürel birikimini ve düşünce dünyasını yansıtan temel başvuru eserleridir. Toplumun kültürel ve bilimsel birikimini yansıtma konusunda gerek genel sözlüklerin gerekse uzmanlık sözlüklerinin sürekli güncellenmeye ve zenginleştirilmeye ihtiyacı bulunmaktadır. Buradan hareketle bu çalışmada Türk Dil Kurumu Güncel Türkçe Sözlük ile Kubbealtı Lugatı’nda yer alan bazı musiki terimleri incelenmiştir. Söz konusu sözlüklerde, teknik ve nazarî yapıya sahip alanlara ait terimlerin tarifinde özellikle “fasıl” (ayırt edici özellik) ve “şevahit” (tanıklı örnekler) bakımından bazı eksiklikler görülmektedir. Çalışma, ilgili terimleri tarif kriterlerine göre değerlendirerek bu eksiklikleri göstermeyi ve giderilmelerine yönelik tekliflerde bulunmayı hedeflemektedir. Araştırma kapsamında, Ali CANÇELİK’in 18. Yüzyıl Klasik Türk Şiirinde Musiki: Bestekâr, Terminoloji ve Tahlil adlı eserinde A harfi altında yer alan acem, agâze, ahenk, araban, arazbar ve aşîrân terimleri ele alınmıştır. Teknik verilerin doğrulanması ve tariflerin yapılandırılmasında Yılmaz ÖZTUNA’nın Türk Mûsikîsi Kavram ve Terimleri Ansiklopedisi’nden faydalanılmıştır. İnceleme sonunda her bir terim için sözlükçülük ilkelerine uygun tarif teklifleri sunulmuş, klasik şiir metinlerinden seçilen şevahitlerle bu tekliflerin tarihî ve edebî kullanım zemini desteklenmiştir.